Dionysos'un doğumuna ilişkin birçok söylence bulunmaktadır. En yaygın söylence şöyledir: Dionysos, Zeus ile Thebai'nin kurucusu Kadmos'un kızı Semele'nin oğludur. Hera, Semele'nin kendi kocası Zeus'tan hamile kaldığını öğrenince, büyük bir kıskançlıkla Semele'yi Zeus'u tanrısal suretiyle görmesi için kandırır. Semele Zeus'a istediği her şeyi yapması için söz verdirmiş ve daha sonra Hera'nın talep ettiği şeyi önermiştir.
Zeus yıldırımlarıyla ona görünür ve Semele yanarak ölür. Zeus doğmamış olan çocuğu kadının karnından yanmadan alarak kendi baldırına diker ve zamanı gelince de Dionysos'un doğumunu gerçekleştirir. Böylece Dionysos'un "iki kere doğmuş tanrı" olarak adlandırılması da açıklanmış olmaktadır.
Zeus, Hera'dan korktuğu için Dionysos adı verilen bebeği Hermes'e verir. Hermes bebeği Semele'nin kız kardeşi İno'ya götürür. Bunun üzerine Hera, İno-Athamas çiftini ceza olarak delirtir. Dionysos, İno çiftinin delirtilmesinden sonra ise Papposilenos (Baş Silenos) ve Nysa Vadisi'ndeki Nymphelere emanet edilmiştir.
Su perileri olan Nympheler bebek Dionysos'u, Hera'dan kaçırarak Batı Anadolu'da, günümüzün Aydın / Sultanhisar'ı yakınlarında, Büyük Menderes Irmağı Vadisi'ndeki Nysa Antik Kentine getirir ve onu, Menderes Irmağı'nın suladığı, üzüm bağları ve zeytin ağaçlarının süslediği bereketli Ege Bölgesi topraklarında büyütürler.
Dionysos, doğanın, üzümün, asmanın, esrikliğin, hatta tiyatronun tanrısı olarak kabul edilir. Coşku ile doğayla bütünleşmeyi amaçlayan şenliklerde yer almıştır.
Atina'da Aralık ayının sonunda Kırsal Dionysia, baharın sonlarında Kent Dionysia'sı, baharın ilk günlerinde Anthestheria ve Ocak ayında Lenaia şenlik ve kutlamaları yapılmıştır. Bu şenlikler doğanın doğumu ve ölümü çerçevesinde gerçekleşmiştir.
Bu doğa tanrısı onlara göre kış mevsimini uykuda geçirdikten sonra baharda uyanmış; halk O'nun bu uyanışını ve sonbaharda tekrar ölüşünü dini bir şenlik olarak kutlamıştır. Bu şenliklerde insanlar davul ve trampet sesleri, flüt nağmeleri arasında kendilerini ölçüsüz bir sarhoşluğa terk ederlerdi.